Back
Momenteel is het doel van de behandeling van allergische rinitis om symptomen onder controle te houden, aangezien een volledige genezing zelden mogelijk is. Als standaardbehandelingen uw symptomen echter niet voldoende onder controle houden, kan allergeen-immunotherapie een optie zijn. Het is momenteel de enige behandeling waarvan is aangetoond dat deze de reactie van uw immuunsysteem op allergenen verandert, waardoor uw lichaam toleranter wordt voor de triggers die uw symptomen veroorzaken.
Uw zorgverlener zal samen met u uw symptomen beoordelen en uw behandelplan dienovereenkomstig aanpassen. Om te zien hoe goed uw symptomen onder controle zijn, kan uw zorgverlener u vragen om thuis een symptoomdagboek bij te houden, op papier of in een app (bijvoorbeeld de MaskAir-app). Dit helpt uw arts om uw behandeling aan te passen, zodat u het meeste baat heeft bij uw therapie.
Het uitwassen van de neus met een zoutoplossing na blootstelling aan allergenen helpt ook. Neusspoelen met een zoutoplossing (zout water) is een effectieve, laagdrempelige, goedkope, niet-farmacologische behandeloptie voor het beheersen van symptomen van allergische rinitis bij volwassenen en kinderen. Neusspoelen kan:
Het gebruik van een spoeling 15 minuten voordat u andere medicijnen in uw neus aanbrengt (zoals corticosteroïd-sprays) kan er ook voor zorgen dat die medicijnen beter werken, doordat ze de binnenkant van uw neus effectiever kunnen bereiken.
Neusspoelen met een zoutoplossing heeft weinig bijwerkingen, behalve dat u moet leren hoe u het op de juiste manier doet om ongemak te voorkomen. Het is veilig om elke dag een neusspoeling uit te voeren.
U kunt leren hoe u uw eigen zoutoplossing maakt, de verschillende beschikbare spoelhulpmiddelen verkennen en stapsgewijze instructies volgen voor het gebruik van elk type hulpmiddel. We hebben ook een handige video gemaakt met tips en trucs over hoe u uw neusspoelapparatuur kunt verzorgen en onderhouden.
Het is belangrijk om schoon water te gebruiken. In sommige landen is het veilig om kraanwater te gebruiken.
Volg echter altijd de instructies van uw zorgverlener en gebruik bij twijfel flessenwater zonder prik, gedestilleerd water of vooraf gekookt en afgekoeld kraanwater om de zoutoplossing te bereiden.
U kunt uw eigen exemplaar van onze folder over neusspoelen downloaden om bij de hand te houden wanneer u thuis spoelingen uitvoert. Het zal u door het proces leiden en u helpen het meeste uit deze behandeling te halen.
(voorbeelden: mometason, fluticason, ciclesonide)
Corticosteroïd-neussprays zijn een effectieve eerstelijnsbehandeling voor het verlichten van de neus- en oogklachten veroorzaakt door allergische rinitis. Ze verminderen neusverstopping en zijn de voorkeursoptie voor symptoomcontrole op de lange termijn. Studies hebben aangetoond dat corticosteroïd-neussprays effectiever zijn dan orale antihistaminica voor symptoomverlichting, en ze bieden verlichting van symptomen voor veel mensen. Sommige corticosteroïd-neussprays zijn zonder recept verkrijgbaar, terwijl voor andere een recept nodig is.
Corticosteroïd-neussprays:
• Verminderen ontstekingen in uw neus
• Verminderen na verloop van tijd verstopping, loopneus, jeuk en niezen
• Verminderen oogklachten die vaak gepaard gaan met allergische rinitis
Consequent gebruik is belangrijk, aangezien deze sprays geen onmiddellijke verlichting bieden. Het kan tot twee weken duren voordat de neusspray volledig werkt. Als uw symptomen in het begin erg sterk zijn, heeft u mogelijk gedurende korte tijd een aanvullend medicijn nodig, zoals een neus-antihistaminicum, totdat het neuscorticosteroïd zijn volledige effect bereikt.
Maximaal effect wordt bereikt bij dagelijks gebruik. Als u het moeilijk vindt om aan uw neusspray te denken, probeer deze dan naast uw tandenborstel te bewaren of te koppelen aan een andere dagelijkse routine, zodat u het niet vergeet. Vanwege de werking van deze medicijnen zijn ze niet erg nuttig bij eenmalige of incidentele blootstelling aan allergenen. Als u bijvoorbeeld allergisch bent voor huidschilfers van dieren, zal dit type behandeling geen snelle verlichting geven bij een bezoek aan iemand met huisdieren. Antihistaminica zouden in dit geval geschikter zijn.
Corticosteroïd-sprays zijn veilig voor langdurig gebruik. Sommige mensen kunnen bijwerkingen ervaren zoals irritatie, neusbloedingen of droogheid van de neus. Een juiste spraytechniek kan echter het meeste ongemak voorkomen.
Leer hoe u uw neusspray op de juiste manier gebruikt. Dit helpt de spray beter te werken en vermindert de kans op bijwerkingen. Ongeveer 70% van de mensen met allergische rinitis die naar een gespecialiseerd centrum werden verwezen, was tevreden met hun behandeling met neuscorticosteroïden nadat ze hadden geleerd hoe ze deze correct moesten gebruiken en deze op de lange termijn regelmatig gebruikten.
De verschillende soorten sprays verschillen wat betreft de frequentie van de doses, het gebruikte sprayapparaat en de kosten, maar ze zijn allemaal even effectief voor de behandeling van alle symptomen van allergische rinitis. Het is het beste om sprays te gebruiken die eenmaal daags moeten worden aangebracht met de minste absorptie van corticosteroïden, d.w.z. fluticasonpropionaat en -furoaat, mometasonfuroaat en ciclesonide, vooral bij kinderen, bij langdurig gebruik en bij patiënten met astma of eczeem die mogelijk elders corticosteroïden gebruiken.
(voorbeelden: azelastine, olopatadine)
U kunt antihistaminica-neussprays tweemaal daags of alleen indien nodig gebruiken, zoals bij incidentele blootstelling aan allergenen. Ze beginnen binnen enkele minuten te werken. Hoewel ze helpen bij het verlichten van symptomen zoals een loopneus, jeuk in de neus en niezen, zijn ze minder effectief bij het verlichten van neusverstopping. Neus-antihistaminica sprays zijn effectiever dan antihistaminica-tabletten, werken binnen 15 minuten en zijn zeer veilig bij gebruik volgens de aanwijzingen.
De meest voorkomende bijwerking is een onaangename smaak, die u meestal kunt vermijden door de juiste neusspraytechniek te gebruiken. Gorgelen ongeveer tien minuten na gebruik kan helpen.
(azelastine/fluticason, olopatadine/mometason)
Neussprays die een corticosteroïd combineren met een antihistaminicum verlichten de symptomen van allergische rinitis vaak beter dan het gebruik van een van beide soorten sprays alleen. Ze worden meestal beschouwd als een tweedelijnsbehandeling, wat betekent dat ze worden gebruikt wanneer een enkel medicijn niet voldoende symptoomcontrole biedt. Deze combinatiesprays zijn duurder en afhankelijk van waar u woont, heeft u mogelijk een recept nodig. Omdat ze beide medicijnen bevatten, kunnen ze dezelfde bijwerkingen veroorzaken die elke behandeling afzonderlijk kan veroorzaken. De spray begint snel te werken, vaak binnen enkele minuten, maar moet regelmatig worden gebruikt om het volledige effect te bereiken. Consequent gebruik helpt uw symptomen beter onder controle te houden. In sommige landen zijn deze zonder recept verkrijgbaar bij de apotheek.
(voorbeelden: oxymetazoline, xylometazoline)
Decongestiva voor de neus zijn de krachtigste neusbehandeling voor neusverstopping. Ze knijpen de bloedvaten in de neus dicht en vertonen een snelle werking. Ze zijn vaak zonder recept verkrijgbaar. Ze worden echter niet aanbevolen voor de behandeling van allergische rinitis. De ontstopte neus wordt te open en functioneert niet goed als mobiele luchtreiniger en luchtbevochtiger, en er is een risico op schade aan de neus als de decongestivum-spray langer dan een paar dagen wordt gebruikt.
Voor allergieën is het beter om behandelingen te gebruiken die veilig weken of maanden kunnen worden gebruikt, zoals corticosteroïd-neussprays.
Als een decongestivum-neusspray wordt gebruikt om kortstondige verlichting te bieden bij ernstige verstopping, moet dit worden beperkt tot maximaal 7 dagen, en bij voorkeur minder. Een korte kuur met een decongestivum-neusspray kan nuttig zijn tijdens de eerste dagen van het starten met een corticosteroïd-spray, terwijl het corticosteroïd nog bezig is zijn volledige effect op te bouwen.
Decongestiva moeten echter binnen 7 dagen worden gestopt. Langer gebruik kan "rebound-congestie" veroorzaken, wat betekent dat de spray zelf neusverstopping begint te veroorzaken wanneer deze te lang wordt gebruikt. Deze aandoening wordt "rhinitis medicamentosa" genoemd. Het betekent dat de neus verstopt blijft, tenzij de decongestivum-spray steeds opnieuw wordt gebruikt. Zodra deze afhankelijkheid ontstaat, kan het moeilijk zijn om deze te doorbreken, daarom is het zo belangrijk om dit in de eerste plaats te voorkomen.
Cromoglicinezuur-neusspray helpt symptomen van allergische rinitis te voorkomen of te verminderen, zoals niezen, een loopneus en jeuk in de neus. Het werkt door zich te richten op bepaalde immuuncellen en te voorkomen dat ze de stoffen afgeven die allergische reacties uitlokken.
Om cromoglicinezuur goed te laten werken, moet het elke dag, meerdere keren per dag, worden gebruikt. Het kan enkele weken duren voordat het zijn volledige effect bereikt. Vanwege deze vertraging wordt aanbevolen om de behandeling 1–2 weken voor het begin van het allergieseizoen te starten, of houd er rekening mee dat het tijd nodig heeft om te werken bij het gebruik voor allergieën die het hele jaar door aanhouden. Cromoglicinezuur is niet nuttig bij incidentele blootstellingen, zoals een kort bezoek aan een huis met een huisdier. Het wordt beschouwd als een zeer veilige behandeling, met slechts kleine gemelde bijwerkingen, zoals niezen of milde neusirritatie.
Ipratropiumbromide-neusspray wordt gebruikt om een zeer loopneus te behandelen. Het helpt niet bij andere symptomen zoals neusverstopping of niezen. Het werkt door de activiteit van de zenuwen die de vochtproductie regelen te verminderen en wordt voornamelijk gebruikt bij niet-allergische rinitis. Mogelijke bijwerkingen zijn droogheid van de neus, mond of keel, evenals milde neusirritatie. Het effect begint meestal binnen 15 minuten, maar het kan langer duren voordat de beste resultaten worden bereikt.
(voorbeelden: loratadine, levocetirizine, fexofenadine)
Orale antihistaminica zijn veelvoorkomende medicijnen, zowel zonder recept als op recept, die helpen bij de behandeling van allergiesymptomen. Antihistaminica blokkeren de werking van histamine, een chemische stof die uw lichaam afgeeft tijdens een allergische reactie. Door te voorkomen dat histamine zich aan de receptoren hecht, helpen ze symptomen zoals niezen, jeuk en een loopneus te stoppen.
Neus-antihistaminica sprays kunnen binnen enkele minuten beginnen te werken, terwijl orale antihistaminica enkele uren nodig kunnen hebben om hun volledige effect te bereiken. Dit betekent dat ze op aanvraag (indien nodig) kunnen worden ingenomen voor symptoomverlichting, maar een consistente dagelijkse dosering is doorgaans nodig voor hardnekkigere allergieën. Orale antihistaminica zijn minder effectief voor neussymptomen dan neus-antihistaminica.
Uw persoonlijke voorkeur, het symptoompatroon en de kosten van de medicatie spelen allemaal een rol bij het kiezen van wat het beste voor u werkt. Bij het kiezen van een antihistaminicum zijn niet-sederende opties noodzakelijk. Oudere antihistaminica kunnen slaperigheid veroorzaken, wat invloed kan hebben op activiteiten zoals autorijden of het bedienen van machines. Nieuwere, niet-sederende antihistaminica zijn ontworpen om dit probleem te voorkomen. Vraag uw apotheker of arts om hulp bij het selecteren van het juiste antihistaminicum voor uw allergiebehandeling.
(voorbeelden: montelukast, zafirlukast)
Leukotrieen-modulatoren, ook wel leukotrieenreceptorantagonisten (LTRA's) genoemd, zijn orale medicijnen die leukotriënen blokkeren, chemische stoffen die allergiesymptomen veroorzaken. Ze bieden een beperkt voordeel voor de meeste mensen en worden meestal gebruikt als aanvullende behandeling voor degenen die zowel astma als allergische rinitis hebben of die neussprays niet kunnen verdragen.
LTRA's zijn alleen op recept verkrijgbaar. Mensen verdragen deze medicijnen over het algemeen goed, maar beschreven bijwerkingen zijn onder meer psychische veranderingen (angst, prikkelbaarheid, nachtmerries, depressie, agressie, gedachten aan zelfbeschadiging), griepachtige symptomen en buikpijn. Bijwerkingen komen vaker voor bij kinderen. Iedereen die LTRA's gebruikt, moet zorgvuldig worden gecontroleerd.
(voorbeeld: pseudo-efedrine)
Orale decongestiva verlichten neusverstopping veroorzaakt door allergische rinitis. Ze werken door de bloedvaten in de neus samen te trekken, waardoor de neusgangen opengaan en het ademen gemakkelijker wordt. Omdat ze door de bloedbaan reizen, kunnen ze ook bloedvaten in andere delen van het lichaam beïnvloeden, niet alleen in de neus. Daarom moeten deze medicijnen met voorzichtigheid worden gebruikt door mensen met een hoge bloeddruk, hartritmestoornissen of een vergrote prostaat. Uw zorgverlener kan helpen bepalen of ze veilig voor u zijn. Veelvoorkomende bijwerkingen zijn slaapproblemen, verlies van eetlust en een snelle of bonzende hartslag.
EUFOREA raadt het gebruik ervan niet aan, aangezien neusdecongestiva beter werken met minder bijwerkingen.
(voorbeelden: methylprednisolon – prednisolon)
Steroïden zijn medicijnen die helpen ontstekingen te verminderen. Orale steroïden, die via de mond worden ingenomen, mogen alleen worden gebruikt bij zeer ernstige symptomen van allergische rinitis, zoals ernstige neusverstopping, wanneer andere behandelingen niet voldoende verlichting hebben geboden. Ze zijn niet geschikt voor regelmatig of langdurig gebruik, omdat dit meer kwaad dan goed kan doen.
Tijdens een korte kuur met orale steroïden kunt u bijwerkingen ervaren zoals een verhoogde eetlust, moeite met slapen of stemmingswisselingen zoals prikkelbaarheid of angst. Wanneer ze regelmatig of gedurende een langere periode worden ingenomen, kunnen orale steroïden ook leiden tot andere bijwerkingen, waaronder osteoporose, hypertensie en/of diabetes.
(voorbeelden: olopatadine, levocabastine)
Antihistaminica-oogdruppels helpen jeukende, rode, tranende ogen te verlichten. Sommige oogdruppels zijn zonder recept verkrijgbaar, terwijl voor andere een recept nodig kan zijn. Ze werken snel, binnen enkele minuten, and worden beschouwd als een eerstelijnsbehandeling voor allergische conjunctivitis. Bijwerkingen zijn ongebruikelijk, maar kunnen hoofdpijn of droge ogen omvatten.
Cromoglicinezuur/nedocromil-oogdruppels werken door zich te richten op bepaalde immuuncellen en te voorkomen dat ze de stoffen afgeven die allergische reacties uitlokken. Het helpt symptomen van allergische conjunctivitis te voorkomen en te behandelen, waaronder jeukende, tranende, rode ogen. Het belangrijkste nadeel is dat het enkele dagen tot een paar weken duurt voordat het volledig effectief is, dus consistent dagelijks gebruik is essentieel. Dit maakt dit type behandeling ongeschikt voor gebruik indien nodig. Bovendien vereist het frequente toepassing gedurende de dag (4–6 keer per dag).
Deze oogdruppels zijn gereserveerd voor zeer ernstige oogaandoeningen en mogen alleen worden voorgeschreven en nauwlettend worden gecontroleerd door een oogspecialist die in staat is om een spleetlamponderzoek uit te voeren.
Leer hoe u uw oogdruppels op de juiste manier gebruikt, omdat dit de effectiviteit ervan kan verhogen en tegelijkertijd de bijwerkingen kan beperken.
Allergeen-specifieke immunotherapie (AIT) is een behandeling die helpt het immuunsysteem weg te leiden van een allergische reactie en naar het ontwikkelen van tolerantie. Met andere woorden, het werkt door het immuunsysteem geleidelijk te trainen om in de loop van de tijd minder sterk te reageren op specifieke allergenen. Onderzoek heeft aangetoond dat AIT het risico op het ontwikkelen van nieuwe allergieën kan verminderen, de kans op het ontwikkelen van astma kan verkleinen en een langdurige verbetering van allergiesymptomen kan bieden, zelfs jaren na het voltooien van de behandeling.
AIT wordt meestal 3 tot 5 jaar voortgezet. Het voltooien van de volledige kuur is belangrijk om voordelen op de lange termijn te behalen, zelfs nadat de behandeling is gestopt. Hoewel het niet mogelijk is om precies te voorspellen hoe lang het effect voor elk individu zal aanhouden, weten we dat de verbetering over het algemeen minstens 2-3 jaar aanhoudt na het stoppen van de therapie.
AIT is beschikbaar in twee vormen:
• Sublinguale immunotherapie (SLIT): ingenomen als tabletten of druppels onder de tong.
• Subcutane immunotherapie (SCIT): het wordt gegeven als injecties onder de huid.
Om erachter te komen of allergeen-immunotherapie een goede optie voor u is, zal een allergie-specialist formele allergietesten uitvoeren. Dit kan een huidpriktest en/of een bloedtest omvatten om te bevestigen welke allergenen uw symptomen van allergische rinitis veroorzaken. AIT is meestal gereserveerd voor mensen die symptomen blijven houden ondanks het gebruik van standaardbehandelingen voor allergische rinitis, of voor degenen die op zoek zijn naar een therapie die resultaten op langere termijn kan bieden.
Bij subcutane immunotherapie (SCIT) begint de behandeling met wekelijkse injecties in het ziekenhuis, met geleidelijk toenemende doses. Na deze beginfase gaat u over naar de onderhoudsfase, waarbij injecties eenmaal per maand worden gegeven. SCIT wordt geassocieerd met een klein risico op een ernstige allergische reactie. Daarom wordt u verzocht om na elke injectie ten minste 30 minuten in de wachtkamer te blijven, zodat u indien nodig onmiddellijk medische zorg kunt krijgen.
Sublinguale immunotherapie (SLIT) heeft het voordeel dat het thuis kan worden ingenomen zodra de eerste dosis in de kliniek is gecontroleerd. Het vereist echter toewijding, omdat het gedurende meerdere jaren dagelijks moet worden ingenomen om de beste resultaten te bereiken. Het is de veiligste vorm van allergeen-immunotherapie, met bijwerkingen die meestal beperkt blijven tot milde, lokale reacties in de mond of keel. Soms zijn deze ernstig genoeg om mensen de behandeling te laten stoppen. Het kan ook een aantrekkelijkere optie zijn voor mensen die niet van injecties houden.
Zowel SCIT als SLIT zijn slechts beschikbaar voor een beperkt aantal allergenen. Het is erg belangrijk om een goed gevalideerd product te gebruiken dat het allergeen bevat waarop u reageert.
Lees meer over alle praktische aspecten van AIT in de onderstaande video:
Neuschirurgie is op zich geen behandeling voor allergische rinitis. Het kan echter nodig zijn als de neusstructuur het juiste gebruik van therapeutische neussprays verhindert, bijvoorbeeld als het neustussenschot (de dunne wand die de neusholte in twee helften verdeelt) ernstig scheef staat. Of chirurgie passend is, zal altijd deel uitmaken van een grondige discussie met uw KNO-arts, die zal bepalen of het een rol kan spelen in uw individuele behandelplan.
Depot-corticosteroïd-injecties mogen NIET worden gebruikt voor allergische rinitis. Hoewel ze soms nog worden aangeboden, dragen ze een risico op ernstige bijwerkingen met zich mee en worden ze sterk afgeraden door klinische richtlijnen. Uw arts zal u helpen bij het kiezen van veiligere en effectievere behandelopties die worden aanbevolen voor het beheersen van allergische rinitis.
Hoewel het verleidelijk kan zijn om naar andere manieren te zoeken om uw neus- of oogklachten te beheersen, is er zeer beperkt wetenschappelijk onderzoek van hoge kwaliteit om het gebruik te ondersteunen van complementaire en alternatieve therapieën bij mensen met allergische rinitis. Dat is ook de reden waarom het gebruik ervan niet wordt voorgesteld in internationale richtlijnen over de behandeling van allergische rinitis. Het is ook belangrijk om te beseffen dat in veel landen kruidengeneesmiddelen minimaal gereguleerd zijn en niet vaak worden gevolgd wat betreft bijwerkingen. Als u overweegt om alternatieve of complementaire behandelingen te proberen, praat dan altijd eerst met uw zorgverlener om er zeker van te zijn dat ze veilig en geschikt voor u zijn.
Natuurlijk kunnen zwangere vrouwen en vrouwen die borstvoeding geven ook last hebben van allergische rinitis. Tijdens deze belangrijke tijd in het leven van een vrouw moet de behandeling veilig zijn voor zowel de moeder als het kind. Neusspoeling met een zoutoplossing is een veilige, niet-medische optie die gedurende de hele zwangerschap en borstvoeding kan worden gebruikt. Wanneer medicatie nodig is om symptomen te onderdrukken, gaat de voorkeur uit naar lokale behandeling in het geval van lokale symptomen (oogdruppels, neussprays) omdat de opname in de bloedbaan laag is, waardoor schade aan het ongeboren kind minder waarschijnlijk is. Hoewel het als een laag risico wordt beschouwd, mag het alleen worden gebruikt wanneer dat duidelijk nodig is.
Cromoglicinezuur-neusspray of -oogdruppels worden over het algemeen als veilig beschouwd voor gebruik tijdens de zwangerschap. Oculaire antihistaminica kunnen ook worden gebruikt. Door de juiste oogdruppeltechniek te gebruiken, kan de opname in de bloedbaan nog meer worden beperkt.
Als corticosteroïd-neussprays nodig zijn om de symptomen adequaat onder controle te houden, moet de voorkeur worden gegeven aan sprays met een lage opname in de bloedbaan, zoals fluticason. Het gebruik van orale antihistaminica tijdens de zwangerschap is bestudeerd, en de niet-sederende antihistaminica (levo)cetirizine en desloratadine zijn de voorkeursopties tijdens de zwangerschap. Decongestiva, neus-antihistaminica en leukotrieen-modulatoren moeten tijdens de zwangerschap worden vermeden.
Tijdens borstvoeding blijven lokale behandelingen (oogdruppels/neussprays) de voorkeursoptie. Ze bevatten slechts kleine doses medicatie en de kans dat deze via de moedermelk de baby bereiken is zeer klein. Als u antihistaminica moet gebruiken tijdens de borstvoeding, behoren cetirizine en loratadine tot de beste opties. Kleine incidentele doses van deze medicijnen zijn acceptabel tijdens de borstvoeding. Grotere doses of langduriger gebruik kunnen slaperigheid en andere effecten bij de pasgeborene veroorzaken of de melkproductie van de moeder verminderen.
De informatie, inclusief maar niet beperkt tot tekst, grafische voorstellingen, afbeeldingen en ander materiaal op deze website, is uitsluitend bedoeld voor informatieve doeleinden. Geen enkel materiaal op deze site is bedoeld als vervanging voor professioneel medisch advies, diagnose of behandeling en/of medische behandeling door een gekwalificeerde arts of zorgverlener. EUFOREA is geen medische organisatie en kan geen specifiek medisch advies aan patiënten verstrekken via internet en/of e-mail. Alle patiënten worden aangemoedigd om hun specifieke vragen aan hun eigen arts te stellen. EUFOREA presenteert deze informatie aan patiënten zodat zij hun eigen medische zorg kunnen begrijpen en eraan kunnen deelnemen. EUFOREA benadrukt met klem dat de informatie op deze website geen vervanging is voor een grondige evaluatie en behandeling door een gekwalificeerde zorgverlener.
© 2025 - EUFOREA - Alle rechten voorbehouden. Alle inhoud op dit portaal, zoals tekst, afbeeldingen, logo's en illustraties, is eigendom van EUFOREA. Deze mogen in geen enkele vorm worden gereproduceerd, gekopieerd, gepubliceerd, opgeslagen, gewijzigd of gebruikt, online of offline, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van EUFOREA.
